W ramach międzynarodowego projektu PJP NAWA „Polszczyzna krzepi! W 80-lecie wydania we Włoszech Bitwy o Monte Cassino Melchiora Wańkowicza (1945–1947)” 12 czerwca 2026 roku w siedzibie Stacji Naukowej PAN w Rzymie odbyło się spotkanie naukowo-kulturalne zorganizowane przez Uniwesytet Śląski.
Wydarzenie poświęcone było postaci Melchiora Wańkowicza – jednego z najwybitniejszych polskich pisarzy, reportażystów i korespondentów wojennych XX wieku – oraz historii powstania jego monumentalnego dzieła „Bitwa o Monte Cassino“. Książka, napisana na podstawie osobistych obserwacji autora oraz licznych rozmów przeprowadzonych z żołnierzami 2. Korpusu Polskiego, stanowi wyjątkowe świadectwo wydarzeń związanych z kampanią włoską podczas II wojny światowej. Po raz pierwszy została wydana w Rzymie i Mediolanie w latach 1945–1947, stając się jednym z najważniejszych dokumentów opisujących walki o klasztor na Monte Cassino oraz trwałym elementem kanonu polskiego reportażu wojennego.
Spotkanie było okazją do refleksji nad znaczeniem twórczości Wańkowicza dla polskiej pamięci historycznej, a także nad rolą literatury reportażowej w utrwalaniu doświadczeń wojennych kolejnych pokoleń. Uczestnicy mieli możliwość zapoznania się z kontekstem historycznym powstania książki oraz jej recepcją we Włoszech i w Polsce.
W programie wydarzenia znalazła się projekcja filmu dokumentalnego „Mój pradziadek Melchior Wańkowicz“ w reżyserii Piotra Morawskiego. Honorowym gościem spotkania był Dawid Walendowski, prawnuk autora, który podzielił się osobistymi wspomnieniami i refleksjami dotyczącymi rodzinnej pamięci o słynnym pisarzu. Opowiedział on o kulisach powstawania filmu, procesie odkrywania rodzinnych archiwów oraz o tym, w jaki sposób dziedzictwo Melchiora Wańkowicza jest przekazywane współczesnym pokoleniom.
Spotkanie zgromadziło przedstawicieli środowiska naukowego, studentów, nauczycieli, miłośników literatury oraz osoby zainteresowane historią Polski we Włoszech. Wydarzenie stało się ważnym elementem obchodów 80. rocznicy pierwszego włoskiego wydania Bitwy o Monte Cassino, przypominając o znaczeniu dzieła Wańkowicza dla zachowania pamięci o żołnierzach 2. Korpusu Polskiego i ich wkładzie w historię Europy.
